Τέχνη: Mπορεί να γεφυρώσει την επαγγελματική με την προσωπική ζωή;

Γιατί όχι, στον βαθμό που μπορεί να ανοίξει ένα παράθυρο ιδιώτευσης για την προσωπική ματιά, μέσα σε έναν επαγγελματικό χώρο. Μιας προσωπικής ανάγνωσης, αίφνης, ενός εικαστικού έργου που αποτελεί στοιχείο σύνθεσης του χώρου εργασίας και μπορεί να ταξιδέψει τον/την εργαζόμενο/η πέρα από τον περιορισμένο ορίζοντα του επαγγελματικού περιβάλλοντος, τροφοδοτώντας τη διάθεση και αποδοτικότητά του/της στην εργασία.

Αυτή ήταν και η πρόθεσή μας στην Interamerican, όταν το 2013 με τον Γιώργο Κώτσαλο -τότε CEO- σκεφθήκαμε να ντύσουμε τους χώρους των κεντρικών γραφείων με εικαστικά έργα, προχωρώντας σε ανάλογη επένδυση. Έτσι, ανέλαβα τη φροντίδα να αναπτύξω την ιδέα και να δημιουργήσω με μελετημένες αγορές τη Συλλογή Interamerican, αποκτώντας περίπου 45 έργα, που παρουσιάσαμε και στο ευρύτερο κοινό το 2019, στο πλαίσιο εκδηλώσεων για την 50ετία της εταιρείας. Μάλιστα, με την παράλληλη έκδοση ενός εξαιρετικού, συλλεκτικού Λευκώματος αναφοράς στα έργα και τους δημιουργούς, αλλά και στις καταβολές των Συλλογών, με τη συνεργασία της ιστορικού Τέχνης Ελένης Κυπραίου.

Θυμήθηκα την Έκθεση της Συλλογής  στην IMAGE GALLERY – Αμαλίας 36, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα της Τέχνης (15 Απριλίου) και με την ευχή τα έργα στην Interamerican να ξαναβρούν τη θέση τους, δεδομένου ότι οι χωροταξικές αλλαγές στα κεντρικά γραφεία και οι περιστασιακές τάσεις-μόδες διακόσμησης που δέσμευσαν επιφάνειες, οδήγησαν τα περισσότερα από αυτά σε αποθήκη.

Προφανώς, η θέση τους δεν είναι εκεί – τουλάχιστον για τη συγκροτημένη αρχική ιδέα και την αξία τους (και δεν εννοώ μόνο τη χρηματιστηριακή). Μια λειτουργική επιλογή θα ήταν να δοθεί ως δανεική η Συλλογή σε ένα πολιτιστικό φορέα που διαθέτει εκθεσιακό χώρο, ώστε να είναι επισκέψιμη – αν όχι να προσφερθεί, όπως γενναιόδωρα και με αγάπη για την Τέχνη έπραξε πρόσφατα ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος.

Η Συλλογή που έχω επιμεληθεί, περιλαμβάνει έργα σημαντικών Ελλήνων εικαστικών, αναδεικνύοντας αντιπροσωπευτικά τις εικαστικές τάσεις στη χώρα μας κατά τα τελευταία 50 χρόνια. Είμαι υπερήφανος γι’ αυτό το θησαύρισμα, γιατί αποτελεί μια από τις πιο σημαντικές Συλλογές στον χώρο των επιχειρήσεων και είναι κρίμα να μην εκπληρώνει τον βασικό λόγο της καλλιτεχνικής δημιουργίας: την επαφή ενός κοινού (ή έστω όσων εργαζομένων επιστρέφουν σποραδικά στα γραφεία) με την Τέχνη.

Η Τέχνη ως «εικόνα μέσα στην εικόνα της εργασίας»

Στον πρόλογο του Λευκώματος της Συλλογής σημειώνω, μεταξύ άλλων: Αν ο Wassily Kandinsky, ο αθάνατος του εξπρεσιονισμού και αναθεωρητικός της πνευματικότητας στην Τέχνη, μπορούσε να δει μέσα από έναν ετεροχρονικό διασκελισμό του τη Συλλογή της Interamerican, ίσως «άκουγε» τα χρώματα να ηχούν. Ίσως «άκουγε» σαν πνευστό όργανο το βαθύ μπλε στο έργο του Κώστα Πανιάρα.

Στην Τέχνη, η γνώση έρχεται να εκφραστεί από την οδό του ονείρου και της ενσυναίσθησης ως μια βεβαιότητα όχι καταληκτική, αλλά αφετηριακή. Το ένα «πόδι» αυτής της βεβαιότητας πατάει στη συσσωρευμένη, αφομοιωμένη εμπειρία, που είναι προϊόν αφαιρετικής διαδικασίας – δηλαδή ίζημα. Το άλλο «πόδι» της πατάει στην περιέργεια, που μεταφράζεται σε δημιουργική έρευνα και έργο. Έχω την πεποίθηση πως κάθε έργο Τέχνης, ως φορέας γνώσης η οποία είναι αίτημα και κατάκτηση ταυτοχρόνως, πρέπει με συνέπεια να στοιχειοθετεί τον μύθο του βασισμένο σε διαχρονικές αξίες. Να έχει προέλευση και προορισμό, με αναγνωρίσιμη τη διαλεκτική δυναμική εννοιών όπως η δράση, η ένταση, η ανατροπή, η αφαίρεση, η σύνθεση, η αρμονία.

Τα περισσότερα έργα της Συλλογής Ιnteramerican αναδεικνύουν θεματικά το «αυτονόητο», αλλά με τρόπο που εκπλήσσει – δηλαδή ιδιαίτερο. Είναι εικόνες έκστασης και στοχασμού που, στο βάθος του ορατού, αντανακλούν τον σύγχρονο κοσμοπολιτισμό με υπενθυμίσεις της τοπικής παράδοσης (αν αυτό θα μπορούσαμε να το ορίσουμε ως «ελληνικότητα»). Νομίζω πως η καλλιτεχνική αξία τους έγκειται στο ότι δεν περιγράφουν απλώς, ούτε ακολουθούν προκαθορισμένες σημασίες. Τα έργα αναπτύσσονται σε ένα μεγάλο εύρος, από τον μινιμαλιστικό ή εννοιολογικό εξπρεσιονισμό μέχρι τον μεταμοντερνισμό και τα γκράφιτι. Έτσι, η Συλλογή φθάνει να περιλαμβάνει νεότερες ιδέες και μορφές εικαστικής ομιλίας και έκφρασης, με έργα στα οποία οι δημιουργοί αναλύουν κάτι περισσότερο από μια σειρά συμβόλων. Η οπτική προσέγγιση, σε αρκετά από τα έργα, συνδέει τα σύμβολα αυτά με τη μαζικότητα και την παγκοσμιοποίηση. Είναι σύμβολα αντιπροσωπευτικά της σύγχρονης, αιχμηρής «αλήθειας».

Μέσα στη σπείρα μιας διαρκούς αλληλεπίδρασης με ό,τι μας περιβάλλει, η Τέχνη μπορεί να έχει το μερίδιό της στη ζωή μας. Μια ενδιαφέρουσα άσκηση, στην προσπάθειά μας να εντάξουμε στην εργασιακή καθημερινότητα την Τέχνη και τον εναλλακτικό δρόμο μιας ανάλογης, ευρύτερης εμπειρίας, είναι να επιζητούμε τη διεύρυνση του οπτικού πεδίου μας μέσα στον χωροχρόνο της εργασίας. Να ενεργοποιούμε αδρανείς ή νέες προσλαμβάνουσες και να ανοίγουμε περισσότερο το «παράθυρο» της ψυχής και του νου. Να μπολιάζουμε συνεχώς την επαγγελματική ενασχόλησή μας με εξωγενή ερεθίσματα, δημιουργώντας «συνάψεις» που ευνοούν την οξυγόνωση του ενδιαφέροντός μας για το «όλον», γεγονός που μας κάνει σοφότερους, επιδρώντας ευεργετικά στην εργασιακή και την επιχειρηματική υγεία μας.

Η ένταξη εικαστικών έργων στους επαγγελματικούς χώρους μπορεί να μεγαλώσει αυτό το «παράθυρο» και να εμπλουτίσει τον εργασιακό βίο, συναισθηματικά και διανοητικά για έναν εργαζόμενο. Οι Τέχνες της ζωγραφικής και της γλυπτικής, από την παραστατική ή την αναφορική μέχρι την αφηρημένη εικόνα και έκφραση, μεταποιούν την πραγματικότητα μεταπλάθοντας, ερμηνεύοντας και αποκαλύπτοντας το κοινωνικό γίγνεσθαι. Αυτός είναι και ο λόγος που ένα έργο Τέχνης αποτελεί προστιθέμενη αξία και «καλό αγωγό» μέσα στα γραφεία. Προφανώς, η επίδραση ενός τέτοιου περιβάλλοντος μπορεί και να μεταφραστεί σε καλύτερη απόδοση και συνεργασία των ανθρώπων της επιχείρησης.

Τα έργα, που επιλέγονται για μια Συλλογή όπως η δική μας, χρειάζεται να έχουν σίγουρα θετική επίδραση στους εργαζομένους. Αυτό, τουλάχιστον για τη δημιουργία της Συλλογής της Interamerican, αποτέλεσε ένα βασικό κριτήριο και οδήγησε στην αναζήτηση των θεμάτων, του ύφους και της πλαστικής γραφής -τεχνικά, αλλά και ποιητικά για τη δύναμη και επίδραση της εικόνας- που θα μπορούσαν να δώσουν τη χαρακτηριστική «αύρα» τους στους χώρους εργασίας. Σε κάθε περίπτωση, θέλαμε να έχουμε μια ζώσα Συλλογή, εντεταγμένη στην καθημερινότητα των εργαζομένων. Ευελπιστώ πως, με αυτή την πρόθεση, έφθασα σταδιακά σε ένα σταθμισμένο, ισορροπημένο σύνολο αυθεντικών έργων καλλιτεχνών από τις νεότερες γενιές, που εκφράζουν διαφορετικές τάσεις και χαρακτηρίζουν ενδιαφέρουσες περιόδους.

Στη σημερινή, περίπλοκη εποχή των πολλών μεταβολών και των προκλήσεων, που όσες ευκαιρίες παρέχουν άλλες τόσες απειλές επιφυλάσσουν, οι άνθρωποι των Τεχνών με το έργο τους υπηρετούν τον εξευγενισμό των ανθρωπίνων συμπεριφορών και την εξημέρωση των ηθών, ενθαρρύνουν τη συναναστροφή, τη συνομιλία, τη συμφιλίωση και τη σύζευξη.  Οι καλλιτέχνες και τα έργα τους είναι, πάντα, ξεχωριστό κεφάλαιο για μια κοινωνία που θέλει να ευημερεί και να προοδεύει, δυναμώνοντας την αντίστασή της σε κάθε φαινόμενο παρακμής.