Η Διεθνής Αναλογιστική Ένωση (International Actuarial Association – IAA) προσδιορίζει το επάγγελμα του αναλογιστή σαν βασικό παράγοντα στη διαδικασία λήψης αποφάσεων στον κλάδο των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, στον τομέα της κοινωνικής προστασίας καθώς και στη διαχείριση κινδύνων, με ουσιαστική συμβολή στην ευημερία της κοινωνίας στο σύνολό της.
του Γιάννη Τοτού, Actuarial Leader, Interamerican Group (Ειδική Έκδοση Μεσίτες & Πράκτορες 2023 )
Ο κλάδος των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών είναι ένας από τους πιο σημαντικούς και επιδραστικούς τομείς της οικονομίας και περιλαμβάνει δραστηριότητες όπως οι τράπεζες, οι επενδύσεις και οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις. Όλες αυτές οι δραστηριότητες αντιμετωπίζουν στοιχεία κινδύνου, συμπεριλαμβανομένης της πιθανότητας συμβάντων γεγονότων που έχουν οικονομικό αντίκτυπο σε ένα άτομο, μια επιχείρηση, κλπ.
Ο ρόλος των αναλογιστών σε μία ασφαλιστική επιχείρηση και κατ’ επέκταση στην ασφαλιστική αγορά είναι να αναλύουν τα δεδομένα και να αξιολογούν τους σύνθετους κινδύνους δραστηριότητας της επιχείρησης. Επιπρόσθετα εκτιμούν τον οικονομικό αντίκτυπο των κινδύνων αυτών σε περίπτωση πιθανού ατυχούς γεγονότος, σχεδιάζουν και αναπτύσσουν τρόπους διαχείρισης και μετριασμού αυτού του οικονομικού αντίκτυπου. Αυτό επιτυγχάνεται με τον συνδυασμό μαθηματικής τεχνογνωσίας με ισχυρές αναλυτικές δεξιότητες, με άριστη αντίληψη διοίκησης επιχειρήσεων καθώς και με προσπάθεια κατανόησης της δυναμικής της ανθρώπινης συμπεριφοράς δεδομένων παραγόντων που δύνανται να την επηρεάσουν. Απαιτείται επιπλέον να διαθέτουν πλήρη γνώση των εργασιών με τις οποίες ασχολείται η επιχείρηση, των συμβατικών υποχρεώσεων που προκύπτουν από τη σύναψη ασφαλιστικών συμβάσεων καθώς και των κανόνων στους οποίους υπόκειται η ασφαλιστική δραστηριότητα.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το καθεστώς μέσα στο οποίο οφείλουν να λειτουργούν οι αναλογιστές. Αυτό ορίζεται από αυστηρά πρότυπα πρακτικής, ηθικής και δεοντολογίας δίνοντας τη δυνατότητα στις επιχειρήσεις να αναπτυχθούν και να προσθέσουν αξία στους πελάτες, στο προσωπικό και τους μετόχους τους. Με την υποστήριξη των αναλογιστών, οι επικεφαλής διοικούντες μπορούν να λάβουν ορθές αποφάσεις και οι πελάτες μπορούν να προγραμματίσουν το μέλλον τους με τη μέγιστη δυνατή οικονομική ασφάλεια.
Οι αναλογιστές αναπτύσσουν και εφαρμόζουν μοντέλα που βοηθούν στην επίλυση πολύπλοκων οικονομικών προβλημάτων. Αυτή η δυνατότητα εφαρμόζεται πλέον με επιτυχία σε πολλούς τομείς της επιχείρησης ακόμα και πέρα από τον αυστηρό οικονομικό τομέα. Οι αναλογιστές αξιοποιούν το προϊόν ενός μοντέλου χρησιμοποιώντας την επαγγελματική τους κρίση για να αξιολογήσουν και να εξηγήσουν τις πρακτικές επιπτώσεις των αποτελεσμάτων, καθώς και την ιδιαίτερα ουσιώδη και κρίσιμη περιοχή που έχει να κάνει και τους περιορισμούς του μοντέλου. Στο πλαίσιο της ασφάλισης, το προϊόν ενός μοντέλου μπορεί να χρησιμοποιείται για τον καθορισμό των ασφαλίστρων, των απαιτήσεων που επιβαρύνουν την επιχείρηση από γεγονότα που καλύπτονται από τις ασφαλιστικές συμβάσεις, την εξέλιξη ενός χαρτοφυλακίου αναφορικά με τις μέσο-μακροπρόθεσμες απαιτήσεις που μπορεί αυτό να επιφέρει, των κατάλληλων επιπέδων κεφαλαίου, κλπ.
Βασικό στοιχείο που αφορά στη χρήση ενός μοντέλου αποτελεί η υιοθέτηση διαφόρων αντιπροσωπευτικών υποθέσεων οι οποίες πρέπει να είναι στοιχειοθετημένες και αξιολογημένες για να οδηγούν στην παραγωγή χρήσιμων αποτελεσμάτων.
Τα τελευταία χρόνια έχουν προκύψει σε διεθνές επίπεδο συνθήκες οι οποίες διαφοροποιούνται σημαντικά από αυτές που καταγράφονταν για μεγάλες προηγούμενες περιόδους. Αρκετές από τις νέες αυτές συνθήκες χαρακτηρίζονται σαν κρίσεις, ενώ άλλες αποτελούν σημαντικές αλλαγές τις καθημερινότητάς μας.
Η κλιματική αλλαγή, η πανδημία του COVID-19, ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι οικονομικές συνέπειές του, αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα συνθηκών που επηρέασαν τον ασφαλιστικό κλάδο.
Ξεκινώντας με την κλιματική αλλαγή η αύξηση της συχνότητας εμφάνισης ακραίων καιρικών φαινομένων και κατά συνέπεια οι σημαντικές ζημιές τις οποίες οφείλει να καλύψει μια επιχείρηση έχει άμεση επίδραση στον ασφαλιστικό χώρο. Σε δεύτερο επίπεδο, οι ζημιές αυτές αντανακλώνται στις συνεργασίες με αντασφαλιστές με αποτέλεσμα τη σημαντική αύξηση του κόστους των αντασφαλιστικών καλύψεων. Ταυτόχρονα αυξάνεται η ανησυχία στην κοινωνία αναφορικά με τη δυνατότητα τόσο των πολιτών μεμονωμένα όσο και του κράτους να ανταποκριθεί αποτελεσματικά στις προκαλούμενες από κλιματικούς κίνδυνους οικονομικές επιβαρύνσεις.
Συνεπώς το καταναλωτικό ενδιαφέρον για ασφαλιστικά προϊόντα που θα προσφέρουν τη δυνατότητα προστασίας του ετήσιου προγραμματισμού γίνεται εντονότερο.
Η περίοδος της πανδημίας προσέφερε στις ασφαλιστικές επιχειρήσεις πρόσκαιρο οικονομικό όφελος καθώς οι συνεχείς περιορισμοί (lockdowns) άλλαξαν τις συνθήκες κυκλοφορίας, μείωσαν σημαντικά την κίνηση στα νοσοκομεία, ενώ ακόμα και τα περιστατικά διαρρήξεων κατοικιών ελαττώθηκαν. Η πλασματική αυτή εικόνα ότι η πανδημία λειτουργεί υπέρ της κερδοφορίας των επιχειρήσεων δεν αποπροσανατόλισε τους υπευθύνους, δημιούργησε ωστόσο συνθήκες έντονης αβεβαιότητας ως προς την επόμενη ημέρα και το τι αναμένεται να προκύψει σαν νέα κανονικότητα μετά το τέλος της συγκεκριμένης κρίσης. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας οι επιχειρήσεις σε μεγάλο βαθμό ανταπέδωσαν στην κοινωνία μέρος των κερδών τα οποία προέκυψαν από το «πάγωμα» της κανονικής δραστηριότητας για την προστασία της οποίας οι ασφαλισμένοι είχαν καταβάλει ασφάλιστρα, προχωρώντας σε αντίστοιχο «πάγωμα» αναπροσαρμογών ασφαλίστρων. Η μετάβαση στους μετά-πανδημικούς ρυθμούς δημιούργησε για μεγάλο μέρος της ασφαλιστικής δραστηριότητας δυσμενέστερες συνθήκες από αυτές που θεωρούνταν αναμενόμενες προ πανδημίας, με π.χ. μεγαλύτερη συχνότητα τροχαίων ατυχημάτων ή δυσκολότερα περιστατικά υγείας λόγω του χαμηλότερου επιπέδου πράξεων πρόληψης για σημαντική χρονική περίοδο.
Επιπρόσθετα, ο πόλεμος στην Ουκρανία συντέλεσε μεταξύ άλλων στην κρίση υψηλού πληθωρισμού. Το άμεσο αποτέλεσμα είναι η καθυστέρηση της μετά-πανδημικής οικονομικής ανάκαμψης (με ότι αυτό συνεπάγεται για την ασφαλιστική αγορά), αλλά και η οικονομική επιβάρυνση των επιχειρήσεων λόγω αυξημένου λειτουργικού κόστους όπως και αυξημένου κόστους αποζημίωσης μεγάλου ποσοστού των νέων ασφαλιστικών περιστατικών. Συνέπεια αυτών ήταν ο έντονος προβληματισμός αναφορικά με την επάρκεια των προσφερόμενων ασφαλίστρων. Ήδη παρατηρούνται αυξήσεις προκειμένου τα κόστη να καλύπτονται επαρκώς από τα έσοδα. Παράλληλα ο αυξημένος πληθωρισμός επέφερε επιβάρυνση και στον διακανονισμό σημαντικού μέρους παλαιών περιστατικών τα οποία παρέμεναν σε εκκρεμότητα στην αρχή του 2022.
Εν κατακλείδι, σχετίζοντας τις επιπτώσεις των κρίσεων με τη δραστηριότητα των αναλογιστών, είναι φανερό ότι ο βαθμός πολυπλοκότητας και αβεβαιότητας έχει αυξηθεί σημαντικά.
Συνεπώς, η δημιουργία επικαιροποιημένων και κατάλληλων υποθέσεων προς υιοθέτηση για τη βέλτιστη λειτουργία των μοντέλων και την παραγωγή αντιπροσωπευτικών των κινδύνων αποτελεσμάτων καθίσταται μία ιδιαιτέρως ευαίσθητη στόχευση. Από την πλευρά των αναλογιστών απαιτείται αυξημένη κριτική ικανότητα, αξιοποίηση της εμπειρίας αξιολόγησης υποθέσεων και μοντέλων, εντατικοποίηση της συνέργειας με ειδικότητες (εντός και εκτός της επιχείρησης) οι οποίες κατέχουν εξειδικευμένες γνώσεις γύρω από τα αντικείμενα των νέων συνθηκών και κρίσεων και στόχευση στην οικοδόμηση σχετικής κουλτούρας για τη διατήρηση της αποτελεσματικής δραστηριοποίησης των αναλογιστών και εν μέσω δυσμενών συνθηκών.
Πριν από κάποια χρόνια, η Αμερικάνικη Ένωση Αναλογιστών (Society of Actuaries – SOA), στο πλαίσιο διαφημιστικής καμπάνιας προκειμένου να προάγει το αναλογιστικό επάγγελμα χρησιμοποίησε την παρακάτω περιγραφή:
«Οι ηγέτες των επιχειρήσεων κολυμπούν σε μια θάλασσα γεμάτη ρίσκα. Για να πετύχουν εξαρτώνται από τις στρατηγικές συμβουλές άριστα εκπαιδευμένων επαγγελματιών που κατέχουν εξειδικευμένη γνώση γύρω από το απρόβλεπτο. Οι αναλογιστές εντοπίζουν, αξιολογούν και διαχειρίζονται πολύπλοκους κινδύνους και βοηθούν επίσης τους ηγέτες των επιχειρήσεων να πλοηγηθούν σε επικίνδυνα νερά, να δημιουργήσουν και να προστατεύσουν την αξία των ενδιαφερόμενων μερών»
Οι γραμμές αυτές επανέρχονται απολύτως επίκαιρες, συνοψίζουν εύστοχα τις παραπάνω παραγράφους και περιγράφουν εξαιρετικά τον ρόλο του αναλογιστή στην ασφαλιστική αγορά και την εξέλιξή του ως εκ των ηγετών της νέας ασφαλιστικής (και όχι μόνο) εποχής.
