Ένα φαινομενικά ήσυχο απόγευμα σε κεντρική λεωφόρο της Αθήνας, καλοδιατηρημένο αλλά δεκαπενταετίας αυτοκίνητο δέχεται χτύπημα στο πίσω μέρος από όχημα που δεν φρέναρε εγκαίρως.
του Χρήστου Γαβαλά (Το άρθρο δημοσιεύτηκε στον Οδηγό Ασφάλισης που κυκλοφόρησε με την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ στις 14/12/2025)
Μετά τα πρώτα δευτερόλεπτα αιφνιδιασμού, γίνεται πλήρως αντιληπτό ότι ο οδηγός αναγνωρίζει αμέσως την υπαιτιότητά του, τα ασφαλιστικά χαρτιά συμπληρώνονται επιτόπου χωρίς καθυστέρηση και χωρίς καν την έλευση της τροχαίας. Ο οδηγός του πρώτου αυτοκινήτου ανακουφίζεται και μπορεί να ελπίζει πως σύντομα θα έχει το αυτοκίνητό του επισκευασμένο, στη διάθεσή του. Το χτύπημα άλλωστε δεν είναι τέτοιο που να του απαγορεύει να συνεχίσει να το κινεί μέχρι την επισκευή του. Το ραντεβού κλείνεται σύντομα: ο ασφαλισμένος συνεννοείται με την ασφαλιστική του, η οποία του προτείνει να βρει το πλησιέστερο προς αυτόν συνεργείο, μέρος του δικτύου συνεργατών της. Εκεί όμως η πραγματικότητα τον χτυπάει πολύ πιο σφοδρά από ό,τι η ίδια η σύγκρουση: τα γνήσια ανταλλακτικά που του προτείνουν ως μονόδρομο θα κοστίσουν αρκετά χρήματα (πολύ λιγότερα φυσικά από την εμπορική αξία του αυτοκινήτου), χρήματα όμως τα οποία θα πρέπει να πληρωθούν από την τσέπη του, με την ασφαλιστική να αρνείται να καλύψει τη διαφορά! Ο λόγος είναι η παλαιότητα του οχήματός του από τη μία, σε συνδυασμό με τη σαφή προτίμηση πολλών συνεργείων να δουλεύουν μόνο με γνήσια ανταλλακτικά, αλλά και την απροθυμία ή αδυναμία της ασφαλιστικής να γνωρίζει εξαρχής ποια από αυτά που έχει στο δίκτυό της τοποθετούν μεταχειρισμένα, ώστε να τον κατευθύνει κατάλληλα. Πρόκειται για ένα εκρηκτικό μείγμα από το οποίο ο ασφαλισμένος ‒που εξαρχής δεν έφταιγε‒ μόνο κερδισμένος δεν βγαίνει.
Τα πράγματα δεν είναι απλά
Αυτή δεν είναι μια υποθετική ιστορία. Είναι μια περίπτωση βγαλμένη μέσα από την καθημερινή πάλη των απλών ασφαλισμένων, που, παρότι τυπικοί στις υποχρεώσεις τους, πασχίζουν για να βγάλουν άκρη την ώρα της κρίσης, με πολύ μικρές πιθανότητες να λάβουν ουσιαστική εξυπηρέτηση. Αν και η διαδικασία έτσι όπως προβάλλεται από τις ασφαλιστικές φαίνεται να είναι τυποποιημένη, η εμπειρία πολλών οδηγών δείχνει πως τα πράγματα δεν είναι πάντα τόσο απλά. Ο φιλικός διακανονισμός μπορεί όντως να διευκολύνει τη ροή των αποζημιώσεων, όμως δεν διασφαλίζει ότι ο ασφαλισμένος θα αποζημιωθεί δίκαια και χωρίς καθυστέρηση. Το πρόβλημα εντοπίζεται συνήθως στο στάδιο της επισκευής. Τα συνεργεία με τα οποία συνεργάζονται οι ασφαλιστικές ‒ή και αυτά που επιλέγει ο ίδιος ο ασφαλισμένος‒ δεν ακολουθούν πάντα ενιαία πολιτική ως προς τα ανταλλακτικά. Πολλά προτιμούν να χρησιμοποιούν αποκλειστικά γνήσια μέρη, κάτι που για ένα αυτοκίνητο 15 ή 20 ετών μπορεί να σημαίνει υπέρογκο κόστος. Από την άλλη, η επιλογή μεταχειρισμένων ή after-market ανταλλακτικών είναι νόμιμη, αλλά δεν την αποδέχονται πάντα τα συνεργεία ή οι ίδιοι οι πελάτες, ενώ πολύ συχνά η εύρεσή τους αποτελεί σπαζοκεφαλιά και είναι ασύμφορη για πολλούς επαγγελματίες. Επί της ουσίας, ο πελάτης έχει το δικαίωμα να ζητήσει την αποκατάσταση της ζημιάς με τρόπο που να επαναφέρει το όχημά του στην προηγούμενη κατάσταση λειτουργικότητας και ασφάλειας, αυτό όμως δεν σημαίνει υποχρεωτικά χρήση γνήσιων ανταλλακτικών. Στην πράξη, όταν ένα συνεργείο αρνείται να χρησιμοποιήσει φθηνότερα μέρη, ο πελάτης βρίσκεται σε αδιέξοδο, το οποίο επιτείνεται όταν δεν γνωρίζει ποιο συνεργείο της περιοχής του ή άλλης κοντινής θα μπορούσε να τον εξυπηρετήσει χωρίς πρόσθετο κόστος. «Το θέμα των ανταλλακτικών και της διαθεσιμότητάς τους είναι πολυπαραγοντικό και δεν μπορεί να εντοπιστεί σε συγκεκριμένα μοντέλα. Σημαντικό ρόλο παίζει και το γεγονός ότι ανταλλακτικά μεγάλου κόστους τα συνεργεία τα προμηθεύονται κατόπιν παραγγελίας μόνο», εξηγεί ο κ. Ορέστης Βλαχόπουλος, μέλος της Πανελλήνιας Ένωσης Πραγματογνωμόνων.
Ο ρόλος του πραγματογνώμονα
Σε σχέση με τη διαδικασία, μας ενημερώνει ότι ο πραγματογνώμονας καθορίζει αν ένα αυτοκίνητο χρήζει επισκευής ή έχει υποστεί «ολική καταστροφή» συγκρίνοντας το εκτιμώμενο κόστος επισκευής (εργασία και ανταλλακτικά) με την εμπορική αξία του οχήματος πριν από το ατύχημα. Όπως διευκρινίζει, αν το κόστος υπερβαίνει ένα συγκεκριμένο ποσοστό (συνήθως 70-80%) της αξίας του οχήματος ή αν οι ζημιές είναι τόσο σοβαρές που το καθιστούν μη ασφαλές ή αδύνατο να επισκευαστεί, το ατύχημα λαμβάνει τον χαρακτηρισμό της ολικής ζημιάς. «Ο πραγματογνώμονας εκτιμά την τρέχουσα εμπορική αξία του αυτοκινήτου πριν από το ατύχημα, λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία, το μοντέλο, τα κυβικά και τον εξοπλισμό του οχήματος. Αυτή η αξία αποτελεί το ανώτατο όριο της αποζημίωσης. Ο πραγματογνώμονας λαμβάνει την προσφορά κόστους για ανταλλακτικά και εργασία από το συνεργείο», σημειώνει.
Πώς όμως φτάνουμε στη χρέωση του ασφαλισμένου για κάτι το οποίο δεν προκάλεσε και για είδος ανταλλακτικών (γνήσιων ή μη) που δεν επέλεξε; Ποιες είναι οι προβλέψεις του νόμου και γιατί η περιπέτεια που περιγράψαμε μπορεί και να δικαιολογείται από αυτές; Αλλά και ποιες εξ αυτών μπορούν να οδηγήσουν τους ασφαλισμένους στη δικαίωση, εφόσον η υπόθεσή τους οδηγηθεί στις δικαστικές αίθουσες; «Η συνήθης πρακτική στην αγορά είναι, όταν η ηλικία ενός οχήματος είναι μεγαλύτερη των πέντε ετών, εφαρμόζεται παλαιότητα 5% για κάθε έτος με μέγιστο το 40%», εξηγεί ο κ. Βλαχόπουλος.
Σε επίπεδο νομικό, η ρύθμιση που εφαρμόζεται σε αυτή την περίπτωση είναι το άρθρο 15 του Ν. 489/1976, που ρυθμίζει την υποχρεωτική ασφάλιση αστικής ευθύνης από τροχαία, από την οποία προβλέπεται ρητά η αρχή της αποζημίωσης με βάση την πραγματική αξία του οχήματος κατά τον χρόνο του ατυχήματος. Υπό αυτό το πρίσμα, όπως μας ενημερώνουν οι δικηγόροι Ελένη Παντελίδη (managing partner) και ο συνεργάτης της Απόστολος Μπαλής (υπεύθυνος του τμήματος τροχαίων ατυχημάτων) της δικηγορικής εταιρείας Pdlaw offices, «ο νόμος επιτρέπει την προσαρμογή του ποσού αποζημίωσης βάσει της παλαιότητας και της φθοράς, και συνεπώς η ασφαλιστική εταιρεία δικαιούται να ζητήσει από τον ασφαλισμένο τη συμμετοχή στο κόστος, όταν τα γνήσια ανταλλακτικά υπερβαίνουν την αξία του παλαιού οχήματος». Αυτό, ωστόσο, στην πράξη σημαίνει ότι σε μια ζημιά της τάξης των 1.000 ευρώ σε αυτοκίνητο 15ετίας, στο οποίο θα τοποθετηθούν γνήσια ανταλλακτικά, θα κληθεί να πληρώσει προκαταβολικά όλο το ποσό ο ίδιος, προτού λάβει από την ασφαλιστική του αργότερα τα 600 ευρώ!
Το κυνήγι του συνεργείου
Η εικόνα δεν είναι καινούργια, δεν φαίνεται όμως και να έχει αλλάξει: οι ασφαλιστικές καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στη δίκαιη αποζημίωση του πελάτη και στον έλεγχο του κόστους των αποζημιώσεων, ενώ το δίκτυο συνεργείων που διαθέτουν κάθε άλλο παρά ομοιογενές είναι, με τον ασφαλισμένο να καλείται να επιδοθεί σε «σαφάρι» αναζητώντας ο ίδιος τη λύση στο πρόβλημά του. Από νομικής ωστόσο άποψης, φαίνεται ότι τα πράγματα δεν είναι εντελώς στο χέρι των ασφαλιστικών εταιρειών. Η παροχή σαφών οδηγιών προς τους ασφαλισμένους τους για το ποιο συνεργείο θα πρέπει να επιλέξουν δεν φαίνεται να είναι προαιρετική. «Η ύπαρξη επαρκούς δικτύου συνεργείων και η υποχρέωση ενημέρωσης των ασφαλισμένων δεν αποτελούν απλώς καλή πρακτική, αλλά θεσμοθετημένη απαίτηση που κατοχυρώνεται από το ισχύον νομικό πλαίσιο», τονίζουν η κ. Παντελίδη και ο κ. Μπαλής, κάνοντας συγκεκριμένη αναφορά στον Ν. 4364/2016, που φέρνει την Τράπεζα της Ελλάδας να έχει, ως εποπτική αρχή, την ευθύνη ώστε οι ασφαλιστικές να λειτουργούν με επάρκεια, διαφάνεια και σεβασμό προς τα δικαιώματα των ασφαλισμένων.άρθρο 14 του Ν. 489/1976, που αφορά την υποχρεωτική ασφάλιση αστικής ευθύνης οχημάτων, προσθέτουν πως «προκύπτει η υποχρέωση των ασφαλιστικών να διαθέτουν επαρκές και λειτουργικό δίκτυο συνεργείων ανά γεωγραφική περιοχή», μια υποχρέωση που, όπως διαβεβαιώνουν αμφότεροι, «δεν είναι απλώς οργανωτική, αλλά αποσκοπεί στην ουσιαστική διευκόλυνση του ασφαλισμένου, ώστε να μην επιβαρύνεται οικονομικά ή πρακτικά, αποφεύγοντας υπερβολικές μετακινήσεις, καθυστερήσεις ή πρόσθετα κόστη που δεν προβλέπονται στο ασφαλιστήριο συμβόλαιο». οικονομική επιβάρυνση», ενώ, εφόσον η ασφαλιστική παραβιάζει κανόνες εποπτείας ή διαφάνειας, «μπορεί να υποβληθεί αναφορά στην Τράπεζα της Ελλάδος, η οποία έχει την αρμοδιότητα να επιβάλει κυρώσεις ή να απαιτήσει τη συμμόρφωση της εταιρείας».
Σωστή ενημέρωση και νομική υποστήριξη
Διασαφηνίζεται πάντως, σε κάθε περίπτωση, τόσο από την κ. Παντελίδη όσο και από τον κ. Μπαλή ‒που έχουν εκτενή εμπειρία πάνω σε θέματα δικαίου ιδιωτικής ασφάλισης‒ η σημασία της σωστής ενημέρωσης και της νομικής υποστήριξης, ούτως ώστε ο ασφαλισμένος να βρει το δίκιο του. Όπως μας περιέγραψαν χαρακτηριστικά, το γραφείο τους διαχειρίστηκε περίπτωση όπου ο πελάτης, έχοντας όχημα παλαιότητας άνω της δεκαετίας, υπέστη τροχαίο ατύχημα χωρίς δική του ευθύνη και η ασφαλιστική επέμενε στην απαίτηση οικονομικής συμμετοχής λόγω χρήσης γνήσιων ανταλλακτικών. Αξιοποιώντας το ισχύον νομικό πλαίσιο και προσφεύγοντας σε ανεξάρτητο πραγματογνώμονα, αποδείχθηκε ότι η αρχική εκτίμηση της ασφαλιστικής υπο-εκτιμούσε την πραγματική αξία και ότι η απαίτηση συμμετοχής ήταν νομικά αβάσιμη.
«Αν ξέρεις τα δικαιώματά σου, η αδικία υποχωρεί»
Αντίστοιχες περιπτώσεις έχει αντιμετωπίσει και το νομικό γραφείο του κ. Γιώργου Κουντούρη, δικηγόρου στον Άρειο Πάγο. Σε μια περίπτωση, ένα όχημα καταστράφηκε σχεδόν ολοσχερώς από ατύχημα, χωρίς να φταίει ο οδηγός του, κάτι που το αποδείκνυε η Τροχαία. Ωστόσο, «η ασφαλιστική τού ζήτησε να πληρώσει το 30% της επισκευής, γιατί δήθεν το όχημα είχε προϋπάρχουσες φθορές. Ψευδές και προσβλητικό. Προχωρήσαμε σε ανεξάρτητη πραγματογνωμοσύνη, που απέδειξε ότι η ζημιά προήλθε αποκλειστικά από το ατύχημα. Καταθέσαμε αγωγή. Πριν καν φτάσουμε στο ακροατήριο, η εταιρεία αναγκάστηκε να συμβιβαστεί και να πληρώσει ολόκληρο το ποσό. Το μήνυμα είναι σαφές: αν ξέρεις τα δικαιώματά σου και τα διεκδικείς, η αδικία υποχωρεί». Ακόμα και σε περίπτωση που η διαδικασία καθυστερεί ή η εκτίμηση του πραγματογνώμονα θεωρηθεί άδικη, υπάρχουν βήματα που μπορεί να ακολουθήσει ο ασφαλισμένος για να διεκδικήσει το δίκιο του πιο αποτελεσματικά, με κύριο βήμα την αίτηση δεύτερης πραγματογνωμοσύνης. «Καθυστέρηση σημαίνει ταλαιπωρία, και η ταλαιπωρία είναι αντίθετη στην καλή πίστη που επιβάλλει ο νόμος στις ασφαλιστικές. Ο ασφαλισμένος δεν μένει με σταυρωμένα χέρια. Μπορεί να ζητήσει δεύτερη πραγματογνωμοσύνη, ανεξάρτητη. Μπορεί να αναθέσει την υπόθεση σε δικηγόρο για περαιτέρω εξωδικαστικές και δικαστικές ενέργειες. Όταν η αδικία γίνεται αποδείξιμη, η δικαστική απόφαση επιλύει τη διαφορά και είναι δεσμευτική».
Είναι ξεκάθαρο ότι και για τον κ. Κουντούρη ο ασφαλισμένος έχει όπλα. «Το πρώτο είναι η ίδια η σύμβαση: επισκευάσει το όχημά του όταν κάποιος το χτύπησε από πίσω, τελικά, μετά από μέρες αναζήτησης, βρήκε συνεργείο σε απομακρυσμένη περιοχή να του επισκευάσει το όχημα χωρίς γνήσια ανταλλακτικά. Τι θα συνέβαινε όμως εάν αυτό δεν καθίστατο εφικτό; Σύμφωνα με την κ. Παντελίδη και τον κ. Μπαλή, «κάθε ασφαλισμένος που δεν ευθύνεται για το ατύχημα και του ζητείται οικονομική συμμετοχή λόγω χρήσης γνήσιων ανταλλακτικών ‒ειδικά σε όχημα άνω της δεκαετίας‒ έχει τη δυνατότητα να αμφισβητήσει νομικά αυτή την απαίτηση. Η νομοθεσία (άρθρο 15 Ν. 489/76 και επόμενα) και η σχετική νομολογία (π.χ. απόφαση 194/2021 Ειρηνοδικείου Θεσσαλονίκης) στηρίζουν ξεκάθαρα τη θέση ότι ο ζημιωθείς δικαιούται πλήρη αποκατάσταση της ζημίας του, χωρίς οικονομική συμμετοχή, εφόσον δεν φέρει υπαιτιότητα».
Επιπρόσθετα, μπορεί να απευθυνθεί σε δικηγόρο. Αν διαθέτει κάλυψη νομικής προστασίας στο ασφαλιστήριο συμβόλαιό του, θα δει τα δικαστικά έξοδα να καλύπτονται από την ασφαλιστική του. Σε αντίθετη περίπτωση, μπορεί να τα καλύψει ο ίδιος, αλλά σε πολλές περιπτώσεις αυτά τα ποσά επιστρέφονται μετά από θετική έκβαση της υπόθεσης. Και αν αυτό είναι το συμπέρασμα που πρέπει να κρατήσει ο κάθε συνεπής ασφαλισμένος, ποιο μπορεί να είναι το αντίστοιχο για την Ασφαλιστική Βιομηχανία; Μάλλον ότι στην Ελλάδα του 2025, όπου τα περισσότερα οχήματα είναι «ώριμα» και οι πολίτες προσπαθούν να συνδυάσουν ασφάλεια με οικονομία, η ανάγκη για μια δίκαιη, λειτουργική και ανθρώπινη ασφάλιση παραμένει αμετάθετη. Γιατί τελικά, όσο κι αν αλλάζουν οι τεχνολογίες, στο τέλος όλα καταλήγουν στην εμπιστοσύνη. Και η απώλεια αυτής δεν αποζημιώνεται εύκολα.ο ασφαλιστής υποχρεούται να καλύψει πλήρως τη ζημιά, εφόσον ο πελάτης δεν ευθύνεται. Το δεύτερο είναι η καταγγελία στην Τράπεζα της Ελλάδος, που εποπτεύει τις ασφαλιστικές. Και το τρίτο, το πιο ισχυρό, η προσφυγή στη Δικαιοσύνη».
Το φαινόμενο πάντως με τις ακριβές επισκευές φαίνεται ότι έχει λάβει μεγαλύτερες διαστάσεις τα τελευταία χρόνια, καθώς ο μέσος όρος ηλικίας των οχημάτων στην Ελλάδα έχει αυξηθεί, έχοντας σκαρφαλώσει στα 17,5 έτη, όντας ο υψηλότερος στην Ευρώπη, σύμφωνα με τα στοιχεία της ACEA για το 2025. Αυτό σημαίνει πως ένα πολύ μεγάλο μέρος των αυτοκινήτων που κυκλοφορούν αυτή τη στιγμή στους ελληνικούς δρόμους ενδέχεται να αντιμετωπίσει ανάλογα προβλήματα αποζημίωσης σε περίπτωση κάποιου τρακαρίσματος.
O οδηγός που χρειάστηλε να επισκευάσει το όχημά του όταν κάποιος το χτύπησε από πίσω, τελικά, μετά από μέρες αναζήτησης, βρήκε συνεργείο σε απομακρυσμένη περιοχή να του επισκευάσει το όχημα χωρίς γνήσια ανταλλακτικά. Τι θα συνέβαινε όμως εάν αυτό δεν καθίστατο εφικτό; Σύμφωνα με την κ. Παντελίδη και τον κ. Μπαλή, «κάθε ασφαλισμένος που δεν ευθύνεται για το ατύχημα και του ζητείται οικονομική συμμετοχή λόγω χρήσης γνήσιων ανταλλακτικών ‒ειδικά σε όχημα άνω της δεκαετίας‒ έχει τη δυνατότητα να αμφισβητήσει νομικά αυτή την απαίτηση. Η νομοθεσία (άρθρο 15 Ν. 489/76 και επόμενα) και η σχετική νομολογία (π.χ. απόφαση 194/2021 Ειρηνοδικείου Θεσσαλονίκης) στηρίζουν ξεκάθαρα τη θέση ότι ο ζημιωθείς δικαιούται πλήρη αποκατάσταση της ζημίας του, χωρίς οικονομική συμμετοχή, εφόσον δεν φέρει υπαιτιότητα».
Επιπρόσθετα, μπορεί να απευθυνθεί σε δικηγόρο. Αν διαθέτει κάλυψη νομικής προστασίας στο ασφαλιστήριο συμβόλαιό του, θα δει τα δικαστικά έξοδα να καλύπτονται από την ασφαλιστική του. Σε αντίθετη περίπτωση, μπορεί να τα καλύψει ο ίδιος, αλλά σε πολλές περιπτώσεις αυτά τα ποσά επιστρέφονται μετά από θετική έκβαση της υπόθεσης. Και αν αυτό είναι το συμπέρασμα που πρέπει να κρατήσει ο κάθε συνεπής ασφαλισμένος, ποιο μπορεί να είναι το αντίστοιχο για την Ασφαλιστική Βιομηχανία; Μάλλον ότι στην Ελλάδα του 2025, όπου τα περισσότερα οχήματα είναι «ώριμα» και οι πολίτες προσπαθούν να συνδυάσουν ασφάλεια με οικονομία, η ανάγκη για μια δίκαιη, λειτουργική και ανθρώπινη ασφάλιση παραμένει αμετάθετη. Γιατί τελικά, όσο κι αν αλλάζουν οι τεχνολογίες, στο τέλος όλα καταλήγουν στην εμπιστοσύνη. Και η απώλεια
.gif?rand=3634)
