Στην Ελλάδα τα τελευταία σαράντα χρόνια επαναλαμβάνεται το ίδιο σενάριο όταν συμβαίνει μια φυσική καταστροφή.
Πρώτα, η εκάστοτε κυβέρνηση δαιμονοποιεί τα αίτια των φυσικών καταστροφών και, στη συνέχεια, ακολουθεί η παραδοσιακή μέθοδος πληρωμής των αποζημιώσεων για φυσικές καταστροφές που βασίζεται στην πολιτική της φιλανθρωπίας.
Ο εκάστοτε αρμόδιος πολιτικός υπόσχεται «άμεση αποκατάσταση των ζημιών», που κατά κανόνα γίνεται με έκτακτες επιβαρύνσεις του κρατικού προϋπολογισμού και, συνήθως, καταλήγει σε περιορισμένες και χρονοβόρες επιχορηγήσεις και επιδοτούμενα δάνεια. Δηλαδή, το πλήρες κόστος των οποιωνδήποτε αποζημιώσεων φέρει ο φορολογούμενος πολίτης.
Στις πραγματικά αναπτυγμένες χώρες του κόσμου η διαχείριση των φυσικών καταστροφών ανατίθεται σε εξειδικευμένο εθνικό φορέα, ο οποίος:
- (α) εκπονεί εκ των προτέρων (ex ante) λεπτομερές σχέδιο αντιμετώπισης των συνεπειών του φυσικού φαινομένου, με στόχο την μείωση της συχνότητας ή/και της έντασης του φαινομένου, και
- (β) οργανώνει ασφαλιστικό μηχανισμό για την αποζημίωση των θυμάτων για υλικές ζημιές και ανθρώπινες απώλειες.
Σειρά μελετών του Πανεπιστημίου Πειραιώς έχουν περιγράψει λεπτομερώς και τα δύο παραπάνω θέματα. Δηλαδή, την θέσπιση, οργάνωση και λειτουργία ενός Οργανισμού Διαχείρισης Φυσικών Καταστροφών (ΟΔΙΦΚΑ), καθώς και την ασφάλιση των σχετικών κινδύνων από ένα σχήμα Σύμπραξης Δημόσιου Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ).
Ο ΟΔΙΦΚΑ θα καλύπτει την ανάλυση και επιστημονική τεκμηρίωση για τους κινδύνους σεισμού, πλημμύρας, δασικών πυρκαγιών, κατολισθήσεων, διάβρωσης ακτών, τσουνάμι, και καταιγίδων. Τα αντίστοιχα ερευνητικά κέντρα στα ελληνικά πανεπιστήμια έχουν αναπτύξει υψηλού επιπέδου τεχνογνωσία στην ανάλυση των καταστροφικών φαινομένων. Όμως, η Πολιτεία δεν έχει αναπτύξει τις κατάλληλες διαδικασίες για την επιχειρησιακή αξιοποίηση των ερευνητικών αποτελεσμάτων που να οδηγούν σε μια ενιαία, ακριβή και πρακτικά εφαρμόσιμη αντίληψη για το πώς αναπτύσσεται, εξελίσσεται και, κυρίως, πότε και με ποια ένταση ένας κίνδυνος θα μετατραπεί σε καταστροφή. Η σύγχυση που πολλές φορές δημιουργείται επιφέρει τα αντίθετα αποτελέσματα με τραγικές συνέπειες, όπως συνέβη με την πυρκαγιά στο Μάτι ή στις πρόσφατες πυρκαγιές σε όλη την χώρα.
Διαβάστε επίσης: Γιατί ο κόσμος δεν ασφαλίζει το σπίτι του στην Ελλάδα;
Ο ΟΔΙΦΚΑ μπορεί να δημιουργηθεί με την κατάλληλη επέκταση των αντικειμένων του υφιστάμενου Οργανισμού Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας (ΟΑΣΠ), ο οποίος πρέπει να ενισχυθεί με ολιγάριθμο εξειδικευμένο προσωπικό για να καλύπτει, πέραν των σεισμών, και τις πλημμύρες και τις δασικές πυρκαγιές, καθώς και τις υπόλοιπες μορφές φυσικών καταστροφών. Με την προτεινόμενη ρύθμιση, ο ΟΔΙΦΚΑ θα μπορούσε να εξελιχθεί στον μόνιμο επιστημονικό μηχανισμό της υπηρεσίας Πολιτικής Προστασίας της χώρας.
Το δεύτερο σκέλος της πρότασης του Πανεπιστημίου Πειραιώς αφορούσε στις ζημιές σε κατοικίες από σεισμούς, πλημμύρες, και δασικές πυρκαγιές. Προτείνεται να συσταθεί στον ΟΔΙΦΚΑ το Ασφαλιστικό Κεφάλαιο Φυσικών Καταστροφών (ΑΚΦΚ), το οποίο θα αναλαμβάνει την αποζημίωση των κατοικιών που υφίστανται ζημιές από σεισμούς, πλημμύρες και πυρκαγιές δασών, για ασφαλισμένο κεφάλαιο μέχρι του ποσού των 100.000 ευρώ. Πέραν του ποσού αυτού, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να ασφαλίζονται σε ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες, εφόσον το επιθυμούν.
Για την μεγιστοποίηση της ασφαλιστικής κάλυψης του οικιστικού δυναμικού της χώρας, προτείνεται η διασύνδεση της χρηματοδότησης του Ασφαλιστικού Κεφαλαίου Φυσικών Καταστροφών με τον ΕΝΦΙΑ και τα φορολογικά έσοδα που προκύπτουν από τον φόρο αυτό.
Συγκεκριμένα, προτείνεται ότι ένα μονοψήφιο ποσοστό των συνολικών εσόδων του ΕΝΦΙΑ να διατίθεται ετησίως στο Ασφαλιστικό Κεφάλαιο Φυσικών Καταστροφών. Το ΑΚΦΚ θα συσσωρεύει και θα επενδύει τα αποθεματικά του ασφαλιστικού φορέα. Θα μπορεί να εκχωρεί (αντασφαλιστικά) κινδύνους σε εγχώριες ασφαλιστικές εταιρείες ή σε διεθνείς αντασφαλιστές. Επίσης, θα μπορεί να εκδίδει Ομόλογα Φυσικών Καταστροφών (Catastrophe Bonds), ιδιαίτερα για τα πρώτα χρόνια λειτουργίας, όταν τα αποθεματικά δεν θα επαρκούν για την αντιμετώπιση ενδεχόμενων πολύ υψηλών ζημιών.
Με τον τρόπο αυτό, εάν οι ζημιές σε μια περιοχή είναι σχετικά περιορισμένες, θα πληρώνονται από τους πόρους του εθνικού ασφαλιστικού φορέα. Εάν, όμως, οι ζημιές είναι πολύ μεγάλες (όπως με τον σεισμό της Πάρνηθας το 1999 που οι ζημιές ανήλθαν στα 4.5 δισεκατομμύρια ευρώ ή τις ζημιές των πυρκαγιών του 2007 που κόστισαν 5 δισεκατομμύρια ευρώ), τότε οι αποζημιώσεις θα πληρώνονται από τους διεθνείς αντασφαλιστικούς οργανισμούς και τις κεφαλαιαγορές.
Το τελευταίο στοιχείο πιθανόν να αποτελεί σημείο συναίνεσης της (αριστερής) αντιπολίτευσης σε ενδεχόμενη νομοθετική πρωτοβουλία της κυβέρνησης.
