H ελληνική κοινωνία και κατ’ επέκταση η ελληνική οικονομία έχουν υποστεί την τελευταία πενταετία τις συνέπειες επέλευσης συμβάντων φυσικών καταστροφών οφειλόμενων στην κλιματική αλλαγή.
του Παναγιώτη Στρατή, μετόχου και συνιδρυτή της εταιρείας πραγματογνωμόνων Pascal & Stratis (Αναδημοσίευση από τον ΟΔΗΓΟ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ που κυκλοφόρησε στις 24/11/2024)
Τα τελευταία σημαντικά συμβάντα φυσικών καταστροφών έχουν σημειωθεί το δεύτερο εξάμηνο του 2023, με Daniel, που έπληξε κυρίως την περιφέρεια της Θεσσαλίας. Τέτοια συμβάντα φυσικών καταστροφών αποτελούν σημαντική πρόκληση, εκτός από τους φορείς του Δημοσίου, και για όλους τους φορείς της Ασφαλιστικής Αγοράς, όπως Ασφαλιστικές Εταιρείες, πραγματογνώμονες, τεχνικούς συμβούλους των ασφαλισμένων, διαμεσολαβητές κ.λπ.
Ως προσωπική εμπειρία, νομίζω ότι θα πρέπει να γίνει αναφορά στις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ένας πραγματογνώμονας, όπως η αδυναμία πρόσβασης σε πληγέντα περιουσιακά στοιχεία, λόγω φυσικών εμποδίων ή/και απαγόρευσης προς τούτο (μέχρι νεωτέρας) των Αρχών, ή/και της απουσίας των ιδιοκτητών (ασφαλισμένοι) για παροχή πληροφοριών από αυτούς. Σημαντικό επίσης πρόβλημα είναι ο (συνήθως) μεγάλος αριθμός πληγέντων περιουσιακών στοιχείων (και όχι πάντα σε κοντινές μεταξύ τους τοποθεσίες), γεγονός που απαιτεί μεγαλύτερο χρονικό διάστημα για τη σωστή εκτίμηση των ζημιών, που σε συνδυασμό με την πίεση που ασκείται για άμεση ολοκλήρωση των πραγματογνωμοσυνών ή έστω των αρχικών εκτιμήσεων του ύψους των ζημιών όχι μόνο από τους ασφαλισμένους, αλλά και από τις ασφαλιστικές εταιρείες, που θέλουν να έχουν μια έστω κατ’ αρχάς εκτίμηση των οικονομικών –εις βάρος τους– επιπτώσεων αυτής της φυσικής καταστροφής, καθιστούν ιδιαίτερα δυσχερές το έργο του πραγματογνώμονα.
Είναι προφανές ότι η έκθεση σε κινδύνους που απορρέουν από φυσικές καταστροφές δεν μπορεί να εξαλειφθεί, μπορούν όμως να μετριαστούν οι δυσμενείς οικονομικές επιπτώσεις ενός καταστροφικού φυσικού γεγονότος, με μέτρα που μπορεί να λάβει η επιχείρηση πριν από την επέλευση του γεγονότος αυτού. Για τον σκοπό αυτόν, είναι απαραίτητη η σύνταξη και η αυστηρή τήρηση, από τους προς τούτο ορισθέντες ως υπευθύνους από το προσωπικό της επιχείρησης, ενός Σχεδίου Αντιμετώπισης Φυσικών Καταστροφών. Το σχέδιο αυτό θα πρέπει να περιλαμβάνει μέτρα πρόληψης/αποφυγής ή και μετριασμού των οικονομικών επιπτώσεων ενός τέτοιου γεγονότος, αναφορικά με ζημιές που ενδέχεται να προκληθούν στα πάγια περιουσιακά στοιχεία της επιχείρησης, καθώς και προδιαγραφές διατήρησης ή και αναβάθμισης των εν λόγω μέτρων. Απολύτως αναγκαία είναι η συμπερίληψη στο σχέδιο αυτό των ενεργειών που θα πρέπει να γίνουν για την περίπτωση ενδεχόμενης μερικής ή και ολικής διακοπής της λειτουργίας της επιχείρησης (όπως εναλλακτικοί χώροι ή και μηχανήματα ή και υπηρεσίες που θα μισθωθούν από την επιχείρηση σε μια τέτοια περίπτωση, προκειμένου να συνεχιστεί η παραγωγή των προϊόντων ή των υπηρεσιών που προσφέρει, έστω κι αν απαιτηθεί η εκχώρηση αυτών σε τρίτους στη βάση υπεργολαβίας).
Φυσικά, δεν θα πρέπει να παραλείψουμε και τον σημαντικό ρόλο της ασφάλισης, δεδομένου ότι: α) Ακριβώς μέσω της ασφάλισης, μια επιχείρηση έναντι του ασφαλίστρου που καταβάλλει έχει μεταβιβάσει μεγάλο μέρος του κινδύνου που αντιμετωπίζει από φυσικές καταστροφές (και όχι μόνο) στις ασφαλιστικές εταιρείες, καθώς και β) Με την τεχνογνωσία που διαθέτουν οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις, αλλά και με τους έμπειρους και εξειδικευμένους πραγματογνώμονες/επιθεωρητές με τους οποίους συνεργάζονται, μπορούν να προσφέρουν πολύτιμη αρωγή αναφορικά με τα μέτρα πρόληψης/ αποφυγής ζημιών, τόσο στα πάγια περιουσιακά στοιχεία της επιχείρησης όσο και στις παρεπόμενες οικονομικές συνέπειες μιας τέτοιας ζημιάς, λόγω μιας μερικής ή και ολικής διακοπής της λειτουργίας της επιχείρησης. Κατά τις αυτοψίες μας ως πραγματογνώμονες, βρεθήκαμε προ δυσκολιών ανάλυσης και ταυτοποίησης των περιγραφών, όρων και εννοιών των ασφαλιστηρίων συμβολαίων, όπως περιουσία εν υπαίθρω, περιορισμοί ή και εξαιρέσεις κάλυψης, όρια ευθύνης, απαλλαγές, καθώς και άλλες ειδικότερες καλύψεις στην ασφάλιση, όπως απώλεια κερδών, απώλεια πρόσβασης, απώλεια ελκυστικότητας, επάρκεια ή μη κεφαλαίου και άλλες ειδικότερες κατά αντικείμενο επιχείρησης προσεγγίσεις.
Σημειώνω ότι πολλά προβλήματα διαπιστώθηκαν κατά την υποβολή των απαιτήσεων επιχειρήσεων, όπως ξενοδοχειακών μονάδων και μονάδων εστίασης, κυρίως της ευρύτερης περιοχής του Βόλου, οι οποίες, ενώ οι ίδιες αυτές μονάδες υπέστησαν ζημίες που αποκαταστάθηκαν εντός ολίγων ημερών, διεκδικούσαν σημαντικές αποζημιώσεις από τη διακοπή λειτουργίας τους που διήρκεσε για μεγάλο χρονικό διάστημα λόγω αδυναμίας πρόσβασης προς αυτές αλλά και απώλειας ελκυστικότητας για τους πελάτες τους.
Τις δύο αυτές καλύψεις ως επεκτάσεις στην κύρια ασφαλιστική κάλυψη Απωλείας Κερδών οι ασφαλισμένοι δεν είχαν φροντίσει να περιλαμβάνουν στο ασφαλιστήριο συμβόλαιό τους. Κατά τις αυτοψίες μας στις ζημιωμένες περιοχές αντιμετωπίσαμε ζημιές που δεν αναμένονταν, τουλάχιστον ως προς την έκτασή τους, και άλλες που ήταν θέμα χρόνου να επέλθουν. Η υποεκτίμηση επιπτώσεων τέτοιου μεγέθους πλημμυρών όπως αυτή του Daniel, σε συνδυασμό με τη μη επαρκή τοπική εμπειρία, οδηγούν πολλές φορές σε ανεπαρκή τεχνική αξιολόγηση τόσο τους τεχνικούς συμβούλους των Ασφαλιστικών Εταιρειών όσο και τα στελέχη των τοπικών επιχειρήσεων ως προς την επιλογή των διαθεσίμων ασφαλιστικών καλύψεων.
Ως προς τη διαχείριση των συμβάντων, η ασφαλιστική αγορά έδειξε αμεσότητα στην παροχή υπηρεσιών και ευρύτητα κατανόησης και αποδοχής απόψεων, στο πλαίσιο πάντοτε των συμβάσεων ασφάλισης που είχαν προσυμφωνηθεί. Οι παρασχεθείσες προκαταβολές και η έγκαιρη με την παραλαβή της έκθεσης πραγματογνωμοσύνης τελική αποζημίωση βοήθησαν τις ασφαλισμένες επιχειρήσεις να επανέλθουν σταδιακά στην προ του συμβάντος λειτουργική κατάστασή τους, προς όφελος των ίδιων αυτών επιχειρήσεων αλλά και της ευρύτερης Τοπικής και Εθνικής Οικονομίας. Ως προς την αντιμετώπιση μελλοντικών κινδύνων, το μοντέλο διαχείρισης κινδύνου που βασίζεται στην Πολιτεία-προστάτη με επικουρική τη συμμετοχή της ασφαλιστικής αγοράς δεν μπορεί να συνεχιστεί. Απαιτούνται σοβαρές αποφάσεις από πλευράς Πολιτείας. Η ασφαλιστική αγορά δέχτηκε για τις επιπτώσεις του καιρικού φαινομένου Daniel 5.138 απαιτήσεις ζημιών συνολικής εκτιμηθείσας βάσει πρόβλεψης αποζημίωσης περίπου 342 εκατ. ευρώ (στοιχεία ΕΑΕΕ). Αντιθέτως, η Κρατική Αρωγή έως και 20/09/2024 δέχτηκε 69.881 οριστικοποιημένες αιτήσεις αποζημίωσης, αγνώστου συνολικού ποσού, που πιθανολογείται ότι μπορεί να προσεγγίζει ή και να υπερβαίνει τα 3 δισ. ευρώ.
