Ο πλανήτης μας θερμαίνεται γρηγορότερα από ότι στο παρελθόν και η ακραία ζέστη που καταγράφεται πλέον σε πολλά κράτη έχει αρνητικές επιπτώσεις στις κοινωνίες και τις οικονομίες, επιβαρύνοντας μεταξύ άλλων και την υγεία των ανθρώπων είτε άμεσα είτε μακροπρόθεσμα.
της Βικυς Γερασίμου (Περιοδικό Ασφαλιστικό Marketing, Σεπτέμβριος 2025)
Τόσο στο εξωτερικό όσο και στην χώρα μας τους θερινούς μήνες τα έντονα κύματα καύσωνα πλήττουν την υγεία πολιτών που είναι εκτεθειμένοι σε μεγάλες θερμοκρασίες, κυρίως λόγω επαγγέλματος. Για πρώτη φορά φέτος σχετική έκθεση και οδηγίες εξέδωσαν ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) και ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (WMO). Διασώστες, πυροσβέστες, άνθρωποι που υπηρετούν στον στρατό, εργαζόμενοι σε έργα υποδομών, ηλεκτροδότησης, στον κλάδο αλιείας, στον κατασκευαστικό τομέα κ.ο.κ. είναι από τις ομάδες που είναι σε μεγάλο ποσοστό εκτεθειμένοι στον κίνδυνο της ακραίας ζέστης.
Ο νέος κίνδυνος που αφορά αυτές τις ομάδες εργαζομένων επηρεάζει τη λειτουργία των οργανισμών, θέτει νέες παραμέτρους στο ζήτημα της αστικής ευθύνης των εργοδοτών και μακροπρόθεσμα δημιουργεί επιβάρυνση στα συστήματα υγείας. Βάσει στοιχείων του Διεθνούς Οργανισμού Εργασίας (ILO)πάνω από 2,4 δισεκατομμύρια εργαζόμενοι παγκοσμίως εκτίθενται παγκοσμίως σε υπερβολική ζέστη, με αποτέλεσμα περισσότερους από 22,85 εκατομμύρια επαγγελματικούς τραυματισμούς κάθε χρόνο.
Στην έκθεση επισημαίνεται ότι:
- Η συχνότητα και η ένταση των ακραίων θερμικών φαινομένων έχουν αυξηθεί δραματικά, αυξάνοντας τους κινδύνους για εργαζομένους τόσο σε εξωτερικούς όσο και σε εσωτερικούς χώρους.
- Η παραγωγικότητα των εργαζομένων μειώνεται κατά 2–3% για κάθε βαθμό πάνω από τους 20°C.
- Οι κίνδυνοι για την υγεία περιλαμβάνουν θερμοπληξία, αφυδάτωση, νεφρική δυσλειτουργία και νευρολογικές διαταραχές, οι οποίες υπονομεύουν τη μακροπρόθεσμη υγεία και οικονομική ασφάλεια.
- Περίπου ο μισός παγκόσμιος πληθυσμός υφίσταται αρνητικές συνέπειες από τις υψηλές θερμοκρασίες.
Για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, η έκθεση ζητά την εφαρμογή σχεδίων δράσης για την επαγγελματική θερμική καταπόνηση, προσαρμοσμένων σε συγκεκριμένους κλάδους και περιοχές, σε συνεργασία με εργοδότες, εργαζόμενους, συνδικάτα και ειδικούς δημόσιας υγείας.
Οι συνέπειες στην υγεία
Σύμφωνα με τον καρδιολόγο Δημήτρη Μπεθάνη, “η θερμική καταπόνηση δεν είναι κάτι το καινούργιο στην ιατρική κοινότητα. Στις εποχές μας και δεδομένης της κλιματικής αναπροσαρμογής στις δεδομένες συνθήκες που συνοδεύονται κατά κύριον λόγον με αύξηση της θερμοκρασίας στον πλανήτη αλλά και με κατά τόπους υπέρμετρης αύξησης της θερμοκρασίας το πρόβλημα της θερμικής καταπόνησης γίνεται ολοένα και πιο διαδεδομένο, επηρεάζοντας κυρίως τους εργαζομένους αλλά και τον συνολικό πληθυσμό. Τα προβλήματα που μπορούν να προκληθούν από την θερμική καταπόνηση μπορεί να είναι άμεσα και σε βάθος χρόνου. Μπορεί να είναι οργανικής και λειτουργικής φύσεως. Ως προς τις άμεσες επιπτώσεις της θερμικής καταπόνησης είναι η θερμοπληξία και -το πιο σοβαρό- η θερμική καταπληξία που μπορεί να οδηγήσει σε θάνατο.
Ως προς τις έμμεσες επιπτώσεις της θερμικής καταπόνησης είναι η πρόκληση οργανικών προβλημάτων που αφορούν το καρδιαγγειακό, το νευρικό, το νεφρικό και το μεταβολικό σύστημα του οργανισμού μας, οδηγώντας σε άμεσα αλλά και σε μακροχρόνια προβλήματα. Επίσης, η θερμική καταπόνηση μπορεί να οδηγήσει και σε λειτουργικά προβλήματα με αύξηση του αισθήματος κόπωσης , αδυναμίας, καταβολής, έναρξης διατροφικών διαταραχών,απορρύθμισης του ύπνου και αποσταθεροποίησης της ψυχικής υγείας με κύριο εκφραστή την κατάθλιψη. Η ως άνω αναφερθείσες διαταραχές αλληλοεπιδρούν μεταξύ τους δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο που
δύσκολα σπάει. Γίνεται αντιληπτό ότι οι επιπτώσεις της θερμικής καταπόνησης αφορούν τον καθένα μας ξεχωριστά, το κοινωνικό σύνολο αλλά και τα συστήματα υγείας, πρόνοιας, εργασίας και κάθε άλλον τομέα του οργανωμένου κράτους.
Οι οδηγίες του ΠΟΥ
«Η επαγγελματική θερμική καταπόνηση έχει καταστεί παγκόσμια κοινωνική πρόκληση, που δεν περιορίζεται πλέον στις χώρες κοντά στον ισημερινό – όπως απέδειξε ο πρόσφατος καύσωνας στην Ευρώπη», δήλωσε η Αναπληρώτρια Γενική Γραμματέας του WMO, Ko Barrett. «Η προστασία των εργαζομένων από την ακραία ζέστη δεν είναι απλώς ζήτημα υγείας, αλλά και οικονομική αναγκαιότητα.»
Οι οδηγίες χαράσσουν σαφή πορεία για κυβερνήσεις, εργοδότες και υγειονομικές αρχές, ώστε να μειώσουν τους αυξανόμενους κινδύνους της ακραίας ζέστης για τους εργαζόμενους. Τα προτεινόμενα μέτρα περιλαμβάνουν:
- Ανάπτυξη πολιτικών και σχεδίων για την υγεία σε συνθήκες καύσωνα, προσαρμοσμένων στις τοπικές καιρικές συνθήκες, τα επαγγέλματα και τις ευαλωτότητες των εργαζομένων.
- Εστίαση στους πιο ευάλωτους πληθυσμούς
- Εκπαίδευση και ενημέρωση πρώτων ανταποκριτών, επαγγελματιών υγείας, εργοδοτών και εργαζομένων για την αναγνώριση και σωστή αντιμετώπιση των συμπτωμάτων θερμικής καταπόνησης, τα οποία συχνά διαγιγνώσκονται λανθασμένα.
- Συμμετοχή όλων των εμπλεκομένων – εργαζομένων, συνδικάτων, ειδικών υγείας και τοπικών αρχών – στη συνδιαμόρφωση στρατηγικών θερμικής προστασίας, ώστε να είναι τοπικά εφαρμόσιμες και κοινωνικά αποδεκτές.
- Σχεδιασμός λύσεων αποτελεσματικών αλλά και πρακτικών, οικονομικά προσιτών και περιβαλλοντικά βιώσιμων, ώστε να μπορούν να εφαρμοστούν σε μεγάλη κλίμακα.
- Υιοθέτηση καινοτομιών και τεχνολογιών που συμβάλλουν στην προστασία της υγείας χωρίς απώλεια παραγωγικότητας.
Έκκληση για δράση
Οι οδηγίες αυτές αποτελούν κρίσιμο εργαλείο για υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, δημόσιες υγειονομικές αρχές και εργοδότες, προκειμένου να μετριάσουν τον αυξανόμενο αντίκτυπο της θερμικής καταπόνησης στους χώρους εργασίας. Ευθυγραμμίζονται με τους βασικούς Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ, καλώντας για αποφασιστικές ενέργειες που θα προστατεύσουν τους ευάλωτους εργαζόμενους, θα μειώσουν τη φτώχεια και θα ενισχύσουν τη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη. Η άμεση εφαρμογή πολιτικών και προγραμμάτων που προστατεύουν την υγεία και την παραγωγικότητα των εργαζομένων απέναντι στην κλιματική αλλαγή είναι απαραίτητη.
Στο πλαίσιο της επιταχυνόμενης κλιματικής κρίσης, οι οδηγίες αυτές αποτελούν ουσιαστικό εργαλείο για να βοηθήσουν τις χώρες να αντιδράσουν αποφασιστικά, προστατεύοντας ζωές, μέσα διαβίωσης και οικονομίες από την αυξανόμενη απειλή της ακραίας ζέστης.
